گردهمایی ایرانیان در شهرهای بزرگ جهان؛ نشانهای از بلوغ سیاسی یا تکرار تجربههای پیشین؟
روز شنبه ۱۴ فوریه، برابر با ۲۴ بهمنماه ۱۴۰۴ خورشیدی، ایرانیان مقیم خارج از کشور در بسیاری از شهرهای بزرگ جهان، از استرالیا تا غرب آمریکا، گردهم آمدند تا با هموطنان داغدار خود که در دیماه گذشته، بهویژه در روزهای هجدهم و نوزدهم دیماه، عزیزانشان را از دست دادهاند، اعلام همدردی کنند. گستره جغرافیایی و شمار قابل توجه شرکتکنندگان، این تجمعات را به رویدادی کمسابقه در سالهای اخیر تبدیل کرد.
این گردهماییها به دعوت شاهزاده رضا پهلوی برگزار شد؛ همانگونه که در سال گذشته، تجمع گسترده برلین به دعوت حامد اسماعیلیون شکل گرفته بود. با این حال، تحلیل این رویدادها صرفاً بر پایه نقش دعوتکنندگان، نگاهی تقلیلگرایانه خواهد بود. حضور گسترده مردم بیش از آنکه بیانگر وابستگی به یک فرد باشد، نشاندهنده انباشت نارضایتی، سوگ جمعی و جستوجوی افق سیاسی تازهای برای آینده ایران است.
در گردهمایی مونیخ، شاهزاده رضا پهلوی در سخنرانی خود بر چهار اصل تأکید کرد؛ اصولی که با مبانی فکری جریانهایی چون جبهه ملی، یعنی آزادی، استقلال و حاکمیت ملی، همپوشانی دارد. این همگرایی گفتمانی میتواند نشانهای از شکلگیری یک چارچوب حداقلی مشترک در میان طیفهای مختلف مخالفان حکومت کنونی باشد. با این حال، تجربههای تاریخی نشان میدهد که توافق بر اصول کلی، اگر به سازوکارهای روشن اجرایی و تضمینهای نهادی منجر نشود، الزاماً به ثبات سیاسی پایدار نخواهد انجامید.
ایران در یکصد و بیست سال پس از انقلاب مشروطه، بارها تجربه تمرکز قدرت در دست یک فرد را از سر گذرانده است. این تکرار تاریخی، جامعه سیاسی ایران را نسبت به بازتولید «حکومت فردی» حساس کرده است. از همین رو، در بحث دوران گذار، مسئله صرفاً تغییر اشخاص نیست، بلکه طراحی ساختاری است که مانع تمرکز قدرت و بازتولید اقتدارگرایی شود. مشارکت نمایندگان استانها و شکلگیری یک نهاد جمعی در دوره انتقال میتواند گامی در جهت توزیع قدرت و تقویت مسئولیتپذیری باشد.
در نهایت، اهمیت این گردهماییها نه در نام برگزارکنندگان، بلکه در توانایی آنها برای تبدیل انرژی اعتراضی به برنامهای منسجم، فراگیر و نهادساز است. آینده سیاسی ایران وابسته به آن است که آیا این همبستگی میتواند از سطح احساسات و نمادها عبور کرده و به توافقی عملی بر سر سازوکارهای دموکراتیک و غیرمتمرکز منجر شود یا خیر.
هوشنگ کردستانی
*جبهه ملی ایران (خارج از کشور)*
پاریس.
